İş ilişkisi devam ederken ya da sona erdiğinde işçinin işverenden talep edebileceği ücret ve tazminatlara işçilik alacakları denir. Hangi alacağın doğduğu, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine, çalışma süresine ve fiilen yapılan çalışmaya göre değişir. Bu yazıda en sık karşılaşılan alacakları, doğuş şartlarını, hesap yöntemini ve süreci özetliyoruz. En sonda tahmini tutarı görebileceğiniz bir hesap tablosu bulacaksınız.
İşçilik Alacaklarının Başlıcaları
- Kıdem tazminatı
- İhbar tazminatı
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti
- Fazla mesai (fazla çalışma) ücreti
- Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti
- Hafta tatili ücreti
- Ödenmeyen maaş, prim ve ikramiye
- İşe iade davası sonrasında boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı
Fesih Nedenine Göre Hangi Alacak Doğar?
Kıdem ve ihbar tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesinin şekline bağlıdır. Genel çerçeve şöyledir:
- İşveren, haklı neden olmadan bildirim süresi vermeden feshetti: Kıdem ve ihbar tazminatı doğar.
- İşveren, bildirim süresine uyarak feshetti: Kıdem tazminatı doğar. Bildirim süresi kullandırıldığı için ihbar tazminatı doğmaz.
- İşçi haklı nedenle feshetti (ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması, mobbing gibi): Kıdem tazminatı doğar, ihbar tazminatı doğmaz.
- İşçi kendi isteğiyle ayrıldı (istifa): Kıdem tazminatı doğmaz. İşçi bildirim süresine uymadan ayrılırsa işveren ihbar tazminatı talep edebilir.
- Emeklilik, askerlik, evlilik (kadın işçi için bir yıl içinde) ya da ölüm: Şartları varsa kıdem tazminatı doğar.
- İşveren işçinin kusurlu davranışı nedeniyle haklı olarak feshetti: Kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz.
Ücret, fazla mesai, izin, UBGT ve hafta tatili alacakları ise sözleşmenin nasıl sona erdiğinden bağımsız olarak, işçi bu hakları kazanmış ve almamışsa doğar.
Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı için işçinin aynı işverende en az bir yıl çalışmış olması ve sözleşmenin yukarıdaki hâllerden biriyle sona ermesi gerekir. Tazminat, her tam çalışma yılı için otuz günlük ücret üzerinden hesaplanır, artan aylar ve günler de oranlanır.
Hesaplamada yalnızca çıplak brüt ücret değil, düzenli ve süreklilik arz eden ödemeler (yemek, yol, yakacak yardımı, prim, ikramiye gibi) de eklenerek bulunan giydirilmiş ücret esas alınır. Kıdem tazminatının bir üst sınırı (tavan) vardır. Tavan her dönem güncellenir ve fesih tarihindeki tavan uygulanır. 1 Temmuz 2026 itibarıyla geçerli tavan 73.729,87 TL'dir. Güncel tutarı resmî duyurudan kontrol etmenizi öneririz.
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir, gelir vergisi ve SGK primi kesilmez.
İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın, karşı tarafa önceden bildirimde bulunması gerekir. Kanundaki asgari bildirim süreleri şunlardır:
- 6 aydan az çalışmada: 2 hafta
- 6 ay - 1,5 yıl: 4 hafta
- 1,5 - 3 yıl: 6 hafta
- 3 yıldan fazla: 8 hafta
Taraflar bu süreleri sözleşmeyle artırabilir. Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte, bu süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. İhbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir, SGK primi kesilmez.
Yıllık İzin Ücreti
En az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. Süreler hizmet yılına göre şöyledir:
- 1 - 5 yıl (5 dahil): 14 gün
- 5 - 15 yıl (15 hariç): 20 gün
- 15 yıl ve üzeri: 26 gün
On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin yirmi günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanlara dört gün ilave edilir. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış izin günleri için, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden izin ücreti ödenir.
İznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. İmzalı izin belgeleri ve izin defteri bu nedenle çok önemlidir.
Fazla Mesai Ücreti
Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her fazla saat için normal saat ücretinin yüzde elli artırılmış tutarı ödenir. Uygulamada saat ücreti, aylık ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. Fazla çalışma, yılda 270 saati geçemez.
Fazla mesainin ispatı genellikle bordro, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanıyla yapılır. Tanık beyanıyla ispatlanan fazla mesai alacaklarında mahkeme, hakkaniyet gereği takdiri indirim uygulayabilir.
UBGT Ücreti
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmasa bile işçinin o güne ait ücreti ödenir. Bu günlerde çalışılmışsa, işçiye ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenmesi gerekir.
Hafta Tatili Ücreti
İşçiye, haftada en az yirmi dört saat kesintisiz dinlenme hakkı tanınır. Hafta tatili gününde çalıştırılan işçiye yüzde elli zamlı ücret ödenir. Uygulamada bu alacak çoğunlukla günlük ücretin 1,5 katı üzerinden hesaplanır. Hesaplama yöntemi dosyaya ve mahkeme uygulamasına göre değişebilir.
Alacaklardan Hangi Kesintiler Yapılır?
- Kıdem tazminatı: yalnızca damga vergisi
- İhbar tazminatı: gelir vergisi ve damga vergisi
- Fazla mesai, UBGT, hafta tatili ve izin ücreti: SGK ve işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi
Gelir vergisi, yıl içinde biriken vergi matrahına göre artan oranlı dilimlerle hesaplanır. Bu nedenle çıkış ayı ve ücretin tutarı net alacağı etkiler. Aşağıdaki hesap tablosu bu dilimi otomatik belirler.
Zamanaşımı
İşçilik alacaklarının büyük bölümünde zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre, alacağın muaccel olduğu (istenebilir hâle geldiği) tarihten başlar. Sürenin hangi tarihte başladığı alacağa göre değişebildiği için gecikmeden hukuki destek almak önemlidir.
Zorunlu Arabuluculuk ve Dava Süreci
İşçilik alacağı ve tazminat talepleriyle ilgili dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir. Taraflar arabuluculukta anlaşırsa anlaşma belgesi ilam niteliğinde sayılır ve icra edilebilir. Anlaşılamazsa son tutanakla dava açılır.
İşe iade talebinde ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Arabuluculuk sonuçsuz kalırsa son tutanağın tebliğinden itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür, kaçırılırsa hak kaybı doğar.
Hangi Belgeleri Saklamalısınız?
- İş sözleşmesi ve ekleri
- Bordrolar ve banka hesap dökümü
- SGK hizmet dökümü
- Puantaj, vardiya ve giriş-çıkış kayıtları
- İzin belgeleri
- İşverenle yazışmalar (mesaj, e-posta)
- Fesih bildirimi veya istifa dilekçesi
- İbraname veya başka imzalattırılan belgeler
İmzaladığınız bir belge, alacağınızı etkileyebilir. İbraname veya istifa dilekçesi imzalamadan önce hukuki destek alınması önerilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kıdem tazminatını yalnızca çıplak ücretle hesaplamak, yan ödemeleri unutmak
- İzin ücretini ve fazla mesaiyi talep etmeyi atlamak
- Arabuluculuk veya işe iade sürelerini kaçırmak
- Fesih nedenini belgelemeden istifa dilekçesi imzalamak
Hesap Tablosu
Aşağıdaki tabloda hesaplamak istediğiniz alacakları seçip bilgileri girerek kıdem, ihbar, yıllık izin, fazla mesai, UBGT ve hafta tatili ücretini brüt ve net olarak tahmini görebilirsiniz.
Hesaplamak istediğiniz alacakları seçin, bilgileri girin, sonuç anında yandaki kutuda görünür.
Kıdem ve ihbar tazminatı, maaş ile düzenli yan ödemelerin toplamı (giydirilmiş ücret) üzerinden hesaplanır.
Parametreler (değiştirilebilir)
Tavan ve asgari ücret değerlerini güncel resmî duyurudan teyit edin. Gelir vergisi dilimleri: 190 bin / 400 bin / 1,5 milyon / 4,3 milyon TL. Damga vergisi binde 7,59.
Fazla mesai saat ücreti aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle, UBGT ve hafta tatili günlük ücret üzerinden tahmin edilir. Zamanaşımı çoğu alacak için 5 yıldır. Fazla mesai gibi alacaklarda ispat belge ve tanıkla yapılır, dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.
Tüm ayların aynı ücretle geçtiği varsayılır. Asgari ücret gelir ve damga vergisi istisnası uygulanır.
Bu araç genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mali görüş niteliği taşımaz. Sonuçlar tahminidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut olayınızda alacakların, sürelerin ve tutarların doğru belirlenmesi için bir avukata danışmanız önerilir.